عنوان پژوهش
تعامل اجتماعي با والدين در طول مراحل رشد نفس يا خود اهميت بسزايي دارد.آنچه اهميت زيادي دارد رابطه والد – فرزند است كه مي تواند نگرانيها را كاهش يا افزايش دهد اگر مادر يا مراقب اصلي، محبت و امنيت كافي تأمين كند، نفس به تدريج و به طور منظم رشد خواهد كرد و كودك به رشد روان شناختي مثبت كافي دست خواهد يافت انگيزهاي كودكي آزاد خواهند بود تا به تلاشهاي خودمختاري بزرگسالي تبديل شوند و الگوي آمادگيهاي شخصي شكل خواهد گرفت و نتيجه آن بزرگسال پخته و سالم خواهد بود.در صورتي كه نيازهاي كودكي ناكام شده باشند ، نفس به قدر كافي پخته نخواهد شد و كودك ناامن، متوقع ، حسود و خودخواه خواهد شد و از رشد روان شناختي او جلوگيري مي شود كه تمام اين مراحل مي تواند باعث افسردگی شود.سبكهاي دلبستگي نشانگر شخصيت است و اين سبكها نه تنها منشاء اثرات مهمي بر روي روان شناسي شخصيت و روان شناسي تحولي بوده بلكه تأثير غيرقابل اغماضي بر آسيب شناسي رواني و ابعاد مختلف روان درمانگري مانند خانواده درماني و شويي و روان درمانگري نوجوان داشته است.امروز اين نظريه الهام بخش هزاران پژوهش درباره نقش نوع دلبستگي به تحول شخصيت، رشد اجتماعي، انواع اختلالهاي رواني مانند افسردگی ، افسردگی جدايي، مدرسه هراسي، اختلالهاي تغذيه اي بوده است.
مسألة اصلي در اين پژوهش بررسي رابطه هويت خود، سبكهاي دلبستگي و ويژگي هاي شخصيتي است و براي دست يابي به اين هدف سؤال هايي مطرح شده است سبك هاي دلبستگي نقش مهمي در كنترل روابط نزديك عاطفي و بخصوص روابط زوجين ايفا مي كنند و هم چنين پيشنهاد شده است كه براي فهم بهتر كيفيت رابطه زوجين بررسي سبك هاي دلبستگي در همسران مهم تر است و همين موضوع در بين نوجوانان و سبك هاي دلبستگي كه بين نوجوانان و خانواده ها ايجاد مي شود و گاهي اوقات ممكن است كه وابستگي به اين سبك ها باعث مشكلات روحي و رواني در فرد شود.
هدف پژوهش
هدف کلی:
هدف تحقيق در تحقيق حاضر بررسي رابطه بين سبكهاي دلبستگي و افسردگی در بين نوجوانان مقطع سوم دبيرستان شهر چالدران است .
اهداف جزئی:
اينكه آيا بين سبكهاي دلبستگي و افسردگی رابطه وجود دارد آيا پيوند عاطفي عميقي كه افراد ديگر در زندگي برقرار مي كنند مي تواند در كاهش يا افزايش افسردگی تأثير داشته باشد، آيا احساس شعف و نشاط مي توان دلبستگي را بيشتر كند يا نه؟
ادبیات تحقیق
در دوران بلوغ ، نوجوان بيش از هر دوره ديگر از زندگي اش دستخوش هجوم احساسات است و دگرگونيها ، التهابها، افسردگیها و جلوه هاي غيرمعمول و ظاهراً غيرعادي در او ظاهر مي شود.اما هيچ جلوه اي از جلوه هاي نوجواني بي معني، بي هدف و بيهوده نيست و اگر بزرگسالان را دچار خشم و ناراحتي مي كند.دليلش عدم آشنايي آنان با فلسفه وجود اين گونه رفتارهاي نوجوان است؛ در حالي كه بسياري از اين رفتارها نيازمند عكس العمل پسنديده و مناسب از سوي والدين و مربيان مي باشد.اگر علل وجودي جلوه هاي بلوغ را به درستي بشناسيم و آنها را به نوجوان بشناسانيم، هيچگاه در برقراري ارتباط، رهبري و ارشاد او دچار مشكل نخواهيم شد.
افسردگی
اختلال افسردگی اساسی یکی از شایعترین تشخیصهای روانپزشکی است که مشخصه آن خلق افسرده و با احساس غمگینی، اعتماد به نفس پایین و بیعلاقگی به هر نوع فعالیت و لذت روزمره مشخص میشود؛ چیزی که از آن به عنوان "سرماخوردگی روانی" یاد میشود.
افسردگی مجموعهای از حالات مختلف روحی و روانی است که از احساس خفیف ملال تا سکوت و دوری از فعالیت روزمره بروز میکند. افسردگی اساسی واژهای است که توسط انجمن روانپزشکی آمریکا جهت مجموعهای از علایم اختلال خلق برای DSM-III در سال ۱۹۸۰ به کار رفت و پس از آن عمومیت یافت. افسردگی اساسی منجر به از کارافتادگی قابل توجه فرد در قلمروهای زندگی فردی و اجتماعی و اشتغال میشود و عملکردهای روزمره فرد همچون خوردن و خوابیدن و سلامتی فرد را تحت تأثیر قرار میدهد.
در یک نظرسنجی که در ایران انجام شد، ۳۴ درصد شرکتکنندگان دچار افسردگی بودهاند.
علل بروز
علل زیست شناختی
ژنتیک: شیوع افسردگی در دوقلوهای تکتخمکی ۶۵ درصد و در سایر دوقلوها ۱۴-۱۹ درصد است که نقش عاملهای ژنتیک را مشخص میکند. محققین چند ژن را که ممکن است با اختلالات دو قطبی مربوط باشند را مشخص کردهاند، آنان به دنبال ژنهایی میگردند که با سایر اشکال افسردگی مرتبط باشند. اما همه افرادی که سابقه فامیلی افسردگی را دارند به این اختلال دچار نمیشوند.
سروتونین و سایر نوروترانسمیترها: وجود اختلال نوروترانسمیتری در سطح سیناپسها را در بیماران افسرده مشاهده کردهاند. علاوه بر سروتونین، نوراپی نفرین و دوپامین در بیماران افسرده اختلال دارند.
داروها: استفاده طولانی مدت از برخی داروها مانند داروهایی که جهت کنترل فشار خون استفاده میشوند، قرصهای خواب یا قرصهای پیشگیری از بارداری میتوانند علائم افسردگی را در بعضی افراد ایجاد کنند. مصرف قرصهای ضد بارداری تأثیر مستقیم در افسردگی ن دارد.
بیماریها: ابتلا به یک بیماری مزمن، مثل بیماری قلبی، سکته مغزی، دیابت، سرطان و آایمر یا میگرن باعث میشود که فرد در خطر بیشتری برای افسردگی قرار بگیرد. مطالعات، یک ارتباط ثابت نشده بین افسردگی و بیماری قلبی را نشان میدهند[نیازمند منبع]. افسردگی در بسیاری افرادی که حمله قلبی داشتهاند اتفاق میافتد. افسردگی درمان نشده میتواند شما را در خطر بیشتری برای مرگ در سالهای اول پس از سکته قلبی قرار دهد. ابتلا به کمکاری تیروئید حتی اگر خفیف باشد هم میتواند باعث بروز افسردگی شود.
شیوه گردآوری اطلاعات
به صورت مشاهده
به صورت مقاله
به صورت مصاحبه
1- گرچه تشخیص افسردگی در کودکان و نوجوانان کاری دشواری است و این امر به عهدهی متخصّصان در مراکز درمانی خواهد بود امّا معلّمان میتوانند با مشاهدهی دقیق رفتارهای دانشآموزان در فرصتهای مختلف و کسب آگاهیهای نسبی دربارهی علایم و نشانههای افسردگی و سایر اختلالات به شناسایی و ارجاع به موقع این گروه از دانشآموزان کمک نموده و از نادیده گرفتن آنها در محیط مدرسه و جامعه پیش گیری نمایند. نحوهی مشارکت کودکان و نوجوانان افسرده در فعّالیّتهای اجتماعی مانند صحبت کردن در کلاس درس، شرکت در یک مسابقه، تنها بازی کردن و نحوه بیان عواطف و برقراری ارتباط با دیگران، باید مورد توجه قرار گیرد.
2- توجیه و راهنمایی خانوادههای کودکان و نوجوانان افسرده دربارهی نشانههای افسردگی و پیامدهای آن غالباً راه گشا و مفید است. تشکیل جلسات آموزش خانواده برای شناخت بهتر مشکلات به آنان کمک میکند.
3- کودکان و نوجوانان افسرده، اغلب به خانوادههایی تعلّق دارند که از وجود یک یا چند مشکل رنج میبرند از جمله مشکلات روانی و اختلافات خانوادگی. با توجّه به این که خانواده کانون اصلی درمانی مشکلات کودکان و نوجوانان افسریده است، تشویق والدین برای مراجعه به مراکز مشاوره و کمک به حلّ مشکلات خود و فرزندانشان از اهمّیّت ویژهای برخوردار میباشد.
4- شناسایی توانمندیها، استعدادها و پیشرفت کودکان و نوجوانان افسرده در زمینههای مختلف درسی و غیر درسی و تشویق آنها از طریق اعطای پاداشهای مثبت و مناسب در جمع سایر دانشآموزان به آنها کمک میکند احساس کفایت، ارزشمندی و اعتماد به نفس ضعیف خود را افزایش بدهند و انگیزهی لازم برای تلاش و حضور در مدرسه را داشته باشند.
5- آموزش روشهای مناسب برای برقراری ارتباط اجتماعی با همسالان و فراهم کردن زمینههای لازم برای پیدا کردن دوست، به آنها کمک میکند تا ازحالت انزوا و گوشه گیری خارج شوند. معلّمان در این زمینه به خوبی میتوانند عمل کنند.
6- مطالعات نشان میدهد هنگام ورزش و فعّالیّتهای بدنی مقادیر بسیاری از ترکیبات شیمیایی در بدن آزاد میشود که بعضی از آنها خاصیّت شادی بخش دارند. تشویق کودکان و نوجوانان افسرده به ورزش و عضویّت در فعّالیّتهای ورزشی گروهی به کاهش افسردگیشان کمک میکند.
7- با توجّه به تأثیر مصرف موادّ غذایی در حالات جسمی و روانی انسان، مصرف بیشتر موادّ غذایی حاوی امگا 3 از قبیل ماهیهای تن و آزاد، پیشنهاد میشود.
ابزار گردآوری اطلاعات
شیوه ی دیگر در شناخت روابط نزدیک بررسی آن است که افراد در رابطه ای خاص چه میزان رضایت مندی دارند. رضایت مندی از روابط را می توان سنجید و ارزیابی کرد . این سنجش از طریق ابزارهای روان شناختی مثل مقیاس ارزیابی رابطه صورت می گیرد. از پاسخ دهندگان خواسته می شود پرسش ها را بر اساس مقیاسی از " 1 " یعنی به هیچ وجه تا " 5 " یعنی خیلی زیاد رتبه بندی کنند .
1- فکر می کنید تا چه حد شریک زندگی آینده تان نیازهای فردی شما را در نظر می گرد؟
2- به طور کلی از روابط خود با شریک زندگی آینده تان چقدر راضی هستید؟
3- رابطه شما در مقایسه با اکثر روابط ،چگونه است ؟ (چقدر خوب است ؟ )
4- تا چه حد آرزو می کنید که ای کاش در این رابطه قرار نمی گرفتید ؟
5- تا چه حد رابطه ی کنونی شما ،انتظارات اولیه تان را برآورده کرده است ؟
6- تا چه حد شریک زندگی آینده ی خود را دوست دارید ؟
7- آیا در رابطه با شما ، مسایل و مشکلاتی وجود دارد ؟
افرادی که به سئوالات 6،5،3،2،1 نمره بالا می دهند و به سئوالات 4 و 7 نمره پایین می دهند ،از رابطه ی خود راضی هستند ، نمره متوسط 4 تا 5 ، نشانگر رابطه رضایتبخش و مطلوبست و نمره متوسط 3 یا زیر آن نشان می دهد که میزان رضایت مندی از رابطه کم است .
"افسردگی دلبستگي" چيست؟
ما انسانها در كودكي از بابت تأمين نيازهاي اوليه و داشتن امنيت رواني و مادي كافي وابستگي زيادي به نزديكان خود داريم. اگر با وجود اين نزديكان ما مانند پدر و مادرمان (بجاي محيط امن و راحت) باعث ايجاد محيط پر از فشار و تنش و نگراني و ترسهاي خفقان آور شوند (بدليل عدم شكل گيري واكنشهاي دفاعي در كودكان) اين امر باعث شكل گيري خشم و عصبانيت زياد در ما ميشود. همچنين تعرضات جنسي كه از سوي نزديكان (در اين مورد دايي شما) به كودك ميشود نقش بسيار مهمي در شكل گيري چنين تعتي در وي ميشود. من هميشه براي درك بهتر اين موقعيت اين مثال را ميزنم. كودك مورد نظر ما به مانند ببر دست آموزي است كه به طمع زندگي راحت و دريافت پاداش به مربي خود نزديك ميشود. اما مربي بدون توجه باعث زخمي شدن و رميده شدن ببر زخم خورده به گوشه هاي تاريك و تنهاي جنگل پوشيده ميشود. ببر ما احساس تنهايي ميكند و دوست دارد باز مورد محبت و نوازش انساني قرار گيرد اما همينكه باز بر حسب اتفاق به فرد ديگري شبيه مربي اول برخورد ميكند همان خشم و هيجان و ترس قديمي در وي زنده ميشود. از يك طرف ميخواهد به او نزديك شود و از طرف ديگر پيش بيني اتفاق حادثه مشابه مانع از پيش رفتن ميشود. همين احساس بد موقع قرار گرفتن در معرض هيجانات عاطفي به جفت مقابل ما هم منتقل ميشود. وقتي او هم متوجه احساس خشم و نفرت غيرقابل دركي كه نسبت به او داريم ميشود سعي ميكند با ابراز خشم و نفرت متقابل به آن پاسخ گويد. به اين ترتيب اين رابطه وارد دور بسته اي ميشود كه در نهايت در يك فرايند گاهي كوتاه و گاهي طولاني مدت منجر به تشديد تنشهاي روحي و جسمي ما ميشود. مسئله ديگر احساس ناخودآگاه گناه و ناراحتي است كه شما در تماس با جنس مخالفتان پيدا ميكنيد و خيلي شبيه چيزي است كه در مكتب روانكاوي ابتدايي فرويد "عقده اديپ" گفته ميشده است.
آشنايي با افسردگی
افسردگی طبیعی
افسردگی را در واقع همه انسان ها تجربه می کنند . افسردگی یک احساس منتشر ، بسیار نا خوشایند ، و اغلب مبهم و دل واپسی است که اغلب با علائم دستکاه اتونوم همراه می گردد . مثل تنگی قفسه ی سینه ، طپش قلب ، تعریق ، سر درد ، ناراحتی مختصر معده و بیقراری که با عدم توانایی برای نشستن یا ایستادن مشخص میشود .
مجموعه علائمی که هنگام افسردگی وجود دارد ، بین افراد متفاوت است .
علل روانی اجتماعی
استرس: وقایع پراسترس زندگی، به ویژه از دست دادن یا تهدید به از دست دادن یک فرد محبوب یا شغل میتواند محرک افسردگی باشد.
عوامل اجتماعی: نیتی از جامعه و عوامل روانی مرتبط با اجتماع نیز میتوانند نقش داشته باشند.
شخصیت: صفات شخصیتی خاصی مانند اعتماد به نفس پایین و وابستگی شدید، بدبینی و حساسیت در برابر استرسها میتواند فرد را مستعد افسردگی نماید. شخصیتی وسواسی، منظم و جدی، کمالگرا، یا شدیداً وابسته نیز احتمال ابتلا به افسردگی را افزایش میدهند.
شکست در زندگی: شکست در کار، ازدواج، یا روابط با دیگران میتواند باعث بروز افسردگی شود، مرگ یا فقدان یکی از عزیزان، از دست دادن یک چیز مهم (شغل، خانه، سرمایه)، تغییر شغل یا نقل مکان به یک جای جدید، انجام بعضی از اعمال جراحی مثل برداشتن به علت سرطان، گذر از یک مرحله از زندگی به مرحلهای دیگر، مثلاً یائسگی یا بازنشستگی.
بیماریهای روانی:اضطراب، عقبافتادگی ذهنی، فراموشی، اختلال خوردن و سوء مصرف مواد.
شیوع
شیوع این بیماری در ن دوبرابر مردان است. در مردان میزان ابتلا ۵-۱۲ درصد و در ن ۱۴-۱۹ درصد است. سن بروز بیماری در حدود ۳۰ سالگی است.
علائم
محتوی تفکر
۶۰ درصد بیماران افسرده فکر خودکشی دارند و ۱۵ درصدشان دست به خودکشی میزنند. حس نافذ نومیدی، احساس گناه به خاطر چیزهای کماهمیت یا خیالی، احساس بیارزشی و توهمات و هذیانهای نیستانگارانه و نشخوار ذهنی وسواسی در بسیاری از آنها آشکار است.
نظام حسی
حواس پرتی، دشواری در تمرکز، اختلال حافظه، گیجی و گاه اختلال در تفکر انتزاعی (بهویژه در سالمندان) شایع است.
وضعیت ظاهری
غمگینی، گریه بیدلیل، از دست دادن علاقه و ناتوانی از لذت بردن، بیحالی و خستگی، بیقراری، زودرنجی، مشکلات خواب (شامل دشواری در خوابیدن، خواب زیاد و ناراحت) زیاد مشاهده میشود.
کندی یا برعکس تحریک پذیری روانی حرکتی و بیتوجهی به ظاهر شخصی بسیار شایع است. تکلم خودانگیخته کم یا به کلی غایب است. مکثهای طولانی در کلام، استفاده از واژگان تکسیلابی و صدای آهسته و یکنواخت از ویژگیهای گفتاری معمول است.
ملاکهای DSM-IV-TR در مورد افسردگی اساسی
الف) حداقل پنج تا از علایم زیر همزمان در یک دورهٔ دو هفتهای وجود داشته باشد و نشانهٔ تغییری در کارکرد قبلی باشد؛ حداقل یکی از علایم یا خلق افسرده باشد، یا بی علاقگی و بی لذتی.
نکته: علایمی را که به وضوح از بیماری طبی عمومی ناشی شده است و نیز هذیانها و توهمهای ناهماهنگ با خلق را منظور نکنید.
خلق افسرده دراکثر اوقات روز و تقریباً همه روزها، چه طبق گزارش خود بیمار از احساس ذهنیش (مثلاً احساس کند غمگین است، یا احساس پوچی کند)، چه طبق مشاهدهٔ دیگران (مثلاً بگویند گریان به نظر میرسد). نکته: در اطفال و نوجوانان میتواند به صورت خلق تحریک پذیر (irritable) باشد.
کاهش واضح علاقهمندی یا لذت بردن از همه یا تقریباً همه فعالیتها، اکثر اوقات روز و تقریبا همه روزها (چه طبق گزارش خود بیمار از احساس ذهنیش، چه بنا بر مشاهدات دیگران)
کاهش چشمگیر وزن بدون اجرای برنامه (رژیم) خاصی برای لاغری، یا افزایش وزن (مثلاً تغییر وزن بدن بیش از پنج درصد در عرض یک ماه)، یا کاهش یا افزایش اشتها تقریباً همهٔ روزها. نکته: در کودکان نرسیدن به وزن قابل انتظار را باید در نظر گرفت.
کم خوابی یا پر خوابی به طور تقریباً هر روزه.
سرآسیمگی یا کندی روانی-حرکتی در تقریبا همه روزها (برای دیگران مشهود باشد، نه اینکه فقط خود بیمار احساس ذهنی بی قراری یا کند شدن را گزارش کند)
احساس خستگی یا از دست دادن انرژی تقریبا همه روزها.
احساس بی ارزشی یا احساس گناه مفرط یا نا متناسب (که حتی ممکن است هذیانی باشد) تقریبا هر روز (صرف ملامت نفس یا احساس گناه به خاطر بیمار بودن کافی نیست)
کاهش قدرت تفکر یا تمرکز، یا احساس بلاتصمیمی، تقریباً هر روز (چه طبق گزارش بیمار از احساس ذهنی خود، چه بنا بر مشاهده دیگران)
افکار عود کننده درباره مرگ (نه فقط ترس از مردن)، فکر مکرر خودکشی بدون هیچ نقشه خاصی، اقدام به خودکشی، یا داشتن نقشهای معین برای انجام خودکشی.
ب) علایم مذکور واجد ملاکهای دوره مشترک نباشد.
پ) علایم از نظر بالینی رنج و عذاب چشمگیری برای بیمار ایجاد کرده باشد و یا کارکردهای او را در حوزههای اجتماعی، شغلی، یا سایر حوزههای مهم زندگی مختل کرده باشد.
ت) علایم ربطی به اثرات جسمی مستقیم یک ماده (مثلاً مادهای که مورد سوء مصرف قرار میگیرد، یا دارو) یا یک بیماری طبی عمومی (مثل کمکاری تیرویید) نداشته باشد.
ث) داغدیدگی، توجیه بهتری برای علایم نباشد، یعنی به دنبال از دست رفتن فرد محبوب، علایم بیش از دو ماه طول کشیده باشد، یا مختل شدن واضح کارکردها، اشتغال ذهنی شدید با احساس بی ارزشی، فکر خودکشی، علایم روانپریشی، یا کندی روانی- حرکتی به شکل مشخص وجود داشته باشد.
نتایج پژوهش
افسردگی اقسام گوناگون دارد، شایعترین آن افسردگی کبیر است که فرد مبتلا به آن گاهی شاد و خوشدل و موقتاً فعال میشود. نوعی از افسردگی کبیر به افسردگی مالیخولیایی موسوم است که بیمار هیچ گاه از چیزی دلخوش نمیشود در حدود ۱۵ درصد مبتلایان به افسردگی کبیر دچار افسردگی اوهام اند که معمولاً با خلق و خوی اندوهگین همراه است. مثلاً خود را گناهکار و غیر قابل بخشش تصور میکنند. در حدود ۱۵ در صد مبتلایان به افسردگی کبیر نیز دچار روان پریشی میشوند.
نوع دیگری از افسردگی وجود دارد به نام "افسردگی غیرمعمول" که بر خلاف اسمش شایع است. علامات مرضی آن عکس علامات مرضی افسردگی معمولی است که مبتلایان کم میخوابند و کم میخورند. مبتلایان به افسردگی غیر معمول زیاد میخوابند و زیاد میخورند و به سرعت اضافه وزن پیدا میکنند. به قول یکی از متخصصان برجسته بیماری افسردگی (دونالد کلاین)، افسردگی غیر معمول، "مزمن" است نه" دوره ای"؛ از بلوغ آغاز میشود و بیماران نسبت به همه امور کم توجهاند.
نوع دیگرافسردگی، روان رنجوری است که عموماً حدود دو سال طول میکشد و علامات مرضی آن خفیفتر از افسردگی کبیر است، ولی همواره احساس ناراحتی میکنند.
پیشنهادات
تحقیقات بروی افسردگی و ارتباط آن با ورزش، نشان میدهند که احتمالاً ورزش در کاهش افسردگی تأثیرگذار است. ورزشی که با افزایش ضربان قلب همراه باشد، طبق تحقیقات انجام شده اثراتی شبیه اثرات داروهای ضد افسردگی خواهد گذاشت.
تحقیقات همچنین بیان میکنند پس از ۱۰ ماه ورزش کردن، احتمال عود کردن افسردگی کاهش مییابد.
در افسردگی ناشی از بی تحرکی، میزان رادیکالهای آزاد خطرناک به نام گونههای فعال اکسیژن» یا ROSها در مغز افزایش مییابد، بااینحال چنین مواد خطرناکی میتوانند بهواسطه واکنشهای آنزیمی و غیر آنزیمی از بدن زدوده شوند. ناحیه اَسبَک که اصلیترین قسمت مغز در روند حافظه بلندمدت و با حساسیت بالا به استرس است، بهطور گسترده در افراد دچار افسردگی مورد حمله گونههای فعال اکسیژن قرار میگیرد.
برای مقابله با افسردگی به وسیله ورزش، نیازی نیست حتماً تمرینات سنگین انجام دهید یا حتی به باشگاه بروید. با انجام اقدامات زیر میتوانید با افسردگی مقابله کنید:
به آرامی و در حد توان خود شروع به ورزش کنید.
ورزشی انجام دهید که باب میل شما باشد.
به جای یک بار تمرین طاقت فرسا و خستهکننده، به صورت پراکنده و هر بار به مدت کمتر تمرین کنید.
به صورت گروهی ورزش کنید.
فعالیت بدنی روزانه خود را افزایش دهید.
منابع و ماخذ
آزاد – حسين 1382 - آسيب شناسي رواني - انتشارات رشد، تهران.
احدي – منوچهر 1380 – روان شناسي شخصيت، انتشارات فرهنگ، تهران.
احمدي – اصغر 1379 – افسردگی و دلبستگي آن – انتشارات نور، تهران.
راجرز – كارل 1382 – خويشتن يابي – ترجمه محسن سرمد – انتشارات ني، تهران.
راو – روان شناسي شخصيت - ترجمه علي وهاب زاده – انتشارات ني ، تهران.
تيليش – اردوارد 1380 – افسردگی چندگانه – ترجمه احمد فرهادپور – انتشارات راه، تهران.
دلاور – علي 1383 – آمار استنباطي – انتشارات رشد ، تهران.
ماه ها و فصل ها در زبان انگلیسی
افسردگی ,، ,– ,یک ,رابطه ,كه ,است که ,و نوجوانان ,کودکان و ,است كه ,است و ,شریک زندگی آینده ,کندی روانی حرکتی ,آسيب شناسي رواني ,روان شناسي شخصيت

درباره این سایت